Pokaż menu

Nerwice wegetatywne

Tempo życia, obowiązki i codzienne zmartwienia nieustannie wprowadzają w życie człowieka stres. Stał się on znakiem rozpoznawczym naszych czasów i jest przyczyną wielu zaburzeń w funkcjonowaniu układu nerwowego. Należą do nich: nerwica, depresja, a także o wiele trudniejsze do leczenia afektywne choroby układu nerwowego czy schizofrenia.

Najpowszechniej występującą dysfunkcją układu nerwowego jest nerwica – zaburzenie psychogenne, które pojawia się w konsekwencji negatywnych przeżyć i doświadczeń człowieka. W klasyfikacji klinicznej wyróżnia się kilka rodzajów nerwic, u których podstaw leżą złożone mechanizmy. Określenie „nerwica” jest nazbyt ogólne, dlatego wprowadzono podział na kilka jej postaci, ze względu na charakterystyczne i dominujące w nich zespoły objawów. W etiologii nerwic kluczową rolę odgrywają zaburzenia występujące w obrębie autonomicznego układu nerwowego (AUN; wegetatywny układu nerwowy), składającego się z zespołu nerwów i zwojów nerwowych, które są częściowo niezależne od ośrodkowego układu nerwowego. AUN czynnościowo związany jest z narządami wegetatywnymi: unerwia mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, płuca, serce, naczynia krwionośne, narządy rozrodcze, skórę oraz gruczoły. Działanie neuronów układu wegetatywnego znajduje się poza kontrolą wyższych ośrodków mózgowych bądź jest od nich zależne w sposób ograniczony. Większość bodźców trzewnych dociera tylko do zwojów autonomicznego układu nerwowego, w których napływające informacje przetwarzane są na bodźce ruchowe. Wegetatywny układ nerwowy odpowiada zatem za funkcje, które przebiegają bez kontroli i poza świadomością człowieka (oddychanie, procesy wewnątrzwydzielnicze, akcja serca). Autonomiczny układ nerwowy składa się z części sympatycznej (współczulnej) i parasympatycznej (przywspółczulnej). Część współczulna AUN odpowiada za procesy mobilizacji organizmu w sytuacjach, które wymagają podjęcia działań przystosowawczych, a zatem za szybkie przygotowanie organizmu do wysiłku, walki bądź ucieczki. Procesy te objawiają się wzrostem napięcia mięśni szkieletowych, wzrostem ciśnienia tętniczego krwi, przyspieszeniem akcji serca oraz zwiększeniem uwalniania glukozy do krwioobiegu. Część przywspółczulna odpowiada za powrót organizmu do stanu fizjologicznej równowagi. Działanie obu tych części układu nerwowego jest wobec siebie antagonistyczne. Autonomiczny układ nerwowy odgrywa dużą rolę w psychologii człowieka, gdyż regulowane przez niego procesy mają kluczowe znaczenie dla codziennego funkcjonowania. W sytuacji stresu autonomiczny układ nerwowy mobilizuje organizm do obrony. Gdy sygnały, które do niego docierają, są niejednoznaczne bądź działają zbyt długo, a nie ma możliwości rozładowania napięcia bądź odpoczynku, układ wegetatywny nie powraca do stanu równowagi. Występują wówczas zaburzenia w jego funkcjonowaniu określane jako nerwice wegetatywne.

Objawów nerwicy wegetatywnej jest tak wiele, że pacjenci są często bardzo długo diagnozowani przez lekarzy. Wrażenie ściskania w gardle, suchość w ustach, częste oddawanie moczu, kołatanie serca, gorące lub zimne poty, uczucie niemożności zaczerpnięcia oddechu, kłucie w klatce piersiowej – to tylko niektóre z symptomów nerwic wegetatywnych. Błędnie uważane są one za dolegliwości fizyczne, gdy tymczasem ich przyczyna tkwi gdzie indziej. Podłożem nerwic wegetatywnych są emocje, a także nieumiejętność radzenia sobie z przewlekle występującymi czynnikami stresogennymi. Wówczas na skutek zaburzeń na tle nerwowym pojawiają się dysfunkcje w obrębie innych układów – pokarmowego, krążenia, oddechowego oraz moczowo-płciowego.

Na wystąpienie tego typu nerwicy w szczególności narażone są osoby o charakterystycznych cechach osobowości: pedantyczne, perfekcjoniści, jak również osoby o dużej wrażliwości. Statystycznie częściej dotyczą one kobiet aniżeli mężczyzn, rzadko występują u dzieci, ale mogą wystąpić w okresie dojrzewania. Na ryzyko wystąpienia nerwicy wegetatywnej ma też wpływ sytuacja rodzinna i zawodowa, aczkolwiek najczęściej nerwice wegetatywne są diagnozowane u osób będących u szczytu biologicznej formy w okresie intensywnej aktywności zawodowej. Nerwica wegetatywna wymaga pomocy specjalisty – psychologa bądź lekarza psychiatry. Często jednak chorzy szukają pomocy u farmaceutów w aptece – w tym wypadku niebagatelną rolę odgrywa szczegółowy wywiad, jaki należy przeprowadzić z pacjentem, odnoszący się do objawów i dolegliwości. Uświadomienie sobie przyczyny choroby – połączenie objawów fizycznych ze stresem – pozwoli dobrać szereg środków pomagających w walce z nękającymi pacjentów dolegliwościami.

Rynek farmaceutyczny obfituje w szereg suplementów diety i leków, które są pomocne w terapii nerwic wegetatywnych. W składzie płynnych postaci leków można wyróżnić: wyciągi płynne z owoców głogu, korzenia kozłka, ziela melisy, szyszek chmielu, kwiatu lawendy czy męczennicy lekarskiej. Mają one działanie wyciszające, uspokajające, obniżające napięcie nerwowe, a także ułatwiające zasypianie. Wykazują korzystne działanie tonizujące na ośrodkowy układ nerwowy, przynosząc szybką i skuteczną ulgę w stanach napięcia nerwowego. Typowym surowcem znajdującym się w składzie preparatów uspokajających jest kozłek lekarski. Jego działanie jest silniejsze u osób ze wzmożoną pobudliwością aniżeli u osób w zrównoważonym stanie psychicznym. Ze względu na działanie rozkurczające zarówno kozłek lekarski, jak i szyszki chmielu są bardzo skutecznym środkiem wykorzystywanym w leczeniu nerwic wegetatywnych. Istnieją także krople zawierające kwas izowalerianowy i mentol, które również są skutecznym preparatem w nerwicach czynnościowych, jak i stanach spastycznych przewodu pokarmowego. Tabletki do ssania z tymi substancjami czynnymi przynoszą dodatkową ulgę w przypadku nerwic objawiających się utrudnionym oddychaniem, a także poczuciem ściśniętego gardła.

Naturalnym środkiem, który można przyjmować wspomagająco w przypadku trudności w funkcjonowaniu układu nerwowego, jest sok z noni. Obecna w nim skopoletyna wspomaga pracę szyszynki. Dzięki zwiększeniu poziomu serotoniny i melatoniny w organizmie zapobiega częstym zmianom nastroju i korzystnie wpływa na biologiczny rytm snu i czuwania. Niektórym pacjentom warto polecać stałe postaci leku, w postaci tabletek czy kapsułek. Ich głównymi składnikami czynnymi są suche wyciągi z korzenia kozłka, ziela serdecznika, ziela melisy, szyszek chmielu. Szyszki chmielu zawierają olejek eteryczny, który zawiera przede wszystkim terpeny i seskwiterpeny: mircen, humulen oraz farnezen. Pozwalają one utrzymać korzystny poziom ciśnienia tętniczego krwi, właściwy rytm serca oraz zapewnić optymalny poziom relaksacji układu nerwowego, dzięki czemu ułatwiają zasypianie. Ciekawym surowcem jest również kora magnolii. Ekstrakt z tego surowca jest bogaty w honokiol – silny antyoksydant, a także związek pomagający w utrzymaniu prawidłowego poziomu kortyzolu, czyli hormonu stresu. Honokiol ułatwia zasypianie i wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego.

Kiedy preparaty dostępne bez recepty zawiodą i pacjent cierpiący na nerwicę wegetatywną będzie wymagał silniej działających środków, warto skierować go po poradę do lekarza. W leczeniu psychogennych zaburzeń czynnościowych z objawami wegetatywnymi często wykorzystywany jest opipramol. Plasuje się on pomiędzy neurolpetykami a środkami przeciwlękowymi. Wywiera działanie wielokierunkowe poprzez efekt przeciwlękowy, uspokajający, rozjaśniający nastrój, regulujący sen i korzystny wpływ na czynność autonomicznego układu nerwowego. Opipramol rzadko wywołuje objawy niepożądane i w przeciwieństwie do benzodiazepin jego stosowanie nie niesie ze sobą ryzyka uzależnienia.

Nerwice wegetatywne są trudne do zdiagnozowania ze względu na mnogość objawów, aczkolwiek dokładny wywiad przeprowadzony z pacjentem, zarówno w aptece, jak i przez lekarza, pozwoli na dobór jak najskuteczniejszej terapii.

Autor: mgr farm. Kamila Kulbaka
Źródło: Świat farmacji, 04/2021

25 kwietnia, 2021 powrót