Przemarznięte dłonie i stopy

Przemarznięcie dłoni i stóp to częsty problem w okresie zimowym, zwłaszcza w klimacie umiarkowanym. Choć często bywa bagatelizowane, może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Najbardziej narażone są części ciała o słabszym ukrwieniu – palce rąk i nóg, uszy oraz nos.

Przemarznięcie to stan, w którym dochodzi do nadmiernego wychłodzenia tkanek na skutek długotrwałego działania niskiej temperatury, często połączonego z wilgocią i wiatrem. Powoduje ono zaburzenie krążenia krwi oraz pracy zakończeń nerwowych, co objawia się m.in. uczuciem zimna, drętwieniem, bólem i zmianą koloru skóry. Przemarznięcie może mieć charakter łagodny lub prowadzić do poważnych uszkodzeń tkanek, zwanych odmrożeniami. Do najczęstszych przyczyn należą:
• niska temperatura otoczenia, zwłaszcza poniżej 0°C,
• wilgoć – mokre rękawiczki lub obuwie znacznie przyspieszają utratę ciepła,
• silny wiatr, który potęguje uczucie zimna,
• niewłaściwa odzież, brak rękawiczek, cienkie skarpety, ciasne buty,
• zaburzenia krążenia, np. choroby naczyń, cukrzyca, zespół Raynauda,
• alkohol i nikotyna, które zaburzają termoregulację i krążenie krwi.

ZAGROŻENIA

Zagrożenia oraz możliwe powikłania przemarznięcia są uzależnione od czasu ekspozycji na niską temperaturę oraz stopnia wychłodzenia tkanek. Nawet przemarznięcia o pozornie łagodnym przebiegu nie powinny być bagatelizowane. Do najczęstszych konsekwencji przemarznięcia należą:
• ból, drętwienie i mrowienie – wynik zaburzeń krążenia i uszkodzenia zakończeń nerwowych,
• zaburzenia czucia – czasowa lub trwała utrata wrażliwości na dotyk i temperaturę,
• obrzęk i pęcherze – świadczą o głębszym uszkodzeniu skóry i tkanek,
• zmiany koloru skóry – zblednięcie, zasinienie lub zaczerwienienie,
• nadwrażliwość na zimno – utrzymująca się nawet przez wiele lat po przemarznięciu,
• przewlekłe problemy krążeniowe w obrębie dłoni i stóp,
• infekcje skóry – szczególnie przy uszkodzeniach naskórka,
• martwica tkanek w ciężkich przypadkach, mogąca wymagać leczenia chirurgicznego, a skrajnie nawet amputacji.

Nawracające przemarznięcia zwiększają ryzyko trwałych uszkodzeń. Osoby z cukrzycą, chorobami naczyń lub zaburzeniami czucia są bardziej narażone na komplikacje. Wczesne rozpoznanie objawów i szybkie podjęcie odpowiednich działań znacząco zmniejsza ryzyko groźnych konsekwencji zdrowotnych. Nieleczone lub wielokrotne przemarznięcia zwiększają ryzyko trwałych uszkodzeń.

LECZENIE

Sposób leczenia zależy od stopnia przemarznięcia. W przypadku łagodnych objawów można zastosować domowe metody, jednak cięższe przypadki wymagają konsultacji lekarskiej. Do podstawowych zasad postępowania należą:
• stopniowe ogrzewanie przemarzniętych miejsc (np. letnią wodą, nie gorącą),
• zdjęcie mokrej odzieży i biżuterii,
• odpoczynek i uniesienie kończyn,
• ochrona skóry jałowym opatrunkiem w przypadku pęcherzy.

Czego nie powinno się robić:
• nie masować intensywnie przemarzniętych miejsc,
• nie ogrzewać bezpośrednio przy kaloryferze lub ogniu,
• nie przekłuwać pęcherzy.

W przypadku silnego bólu, pęcherzy, zmiany koloru skóry (sina, biała, czarna) należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

ZAPOBIEGANIE PRZEMARZNIĘCIU

Profilaktyka jest najskuteczniejszym sposobem ochrony przed przemarznięciem dłoni i stóp. Warto stosować się do kilku prostych zasad:
• nosić ciepłe, suche rękawiczki i skarpety,
• wybierać nieprzemakalne i nieuciskające obuwie,
• ubierać się „na cebulkę”,
• unikać długiego przebywania na mrozie bez ruchu,
• ograniczyć alkohol i palenie tytoniu,
• regularnie rozgrzewać dłonie i stopy podczas przebywania na zimnie.

Przemarznięcie dłoni i stóp to problem, którego nie należy lekceważyć. Choć często zaczyna się niewinnie, może prowadzić do poważnych i długotrwałych powikłań. Odpowiednia odzież, świadomość zagrożeń oraz szybka reakcja na pierwsze objawy pozwalają skutecznie chronić zdrowie w chłodnych miesiącach roku.

Źródło: ABC Aptekarza, 02/2026