Pokaż menu

Biegunka zakaźna – rodzaje, przyczyny oraz leczenie

Biegunka infekcyjna to choroba zakaźna, w której dochodzi  do zaburzenia równowagi mikrobiomu jelitowego.  Czynnikiem etiologicznym mogą być wirusy, bakterie  oraz pasożyty. Obejmuje większość przypadków zapalenia  żołądka i jelit, biegunki podróżnych oraz ostre biegunki  trwające co najmniej dwa tygodnie. 

Biegunka zakaźna, zaraz po chorobach  układu krążenia, jest drugą przyczyną  zgonów na świecie. Dotyczy to szczególnie  ubogich krajów o niskim standardzie  życia społeczeństwa. Według szacunków  zakażenia rotawirusami powodują  120–140 milionów zachorowań w ciągu  roku i są przyczyną 600 tysięcy zgonów,  zwłaszcza małych dzieci. 

Biegunka zakaźna – przyczyny  i źródła zakażenia 

Najczęstszą przyczyną biegunek zakaźnych  są wirusy (rotawirus, adenowirus,  astrowirus, kaliciwirus, biegunki  związane z zakażeniem wirusem HIV),  bakterie (np. Salmonella, Shigella, Campylobacter),  pasożyty (lamblia, ameba)  oraz grzyby. Źródłem infekcji może być  skażona przez mikroorganizmy woda  czy żywność. Rezerwuarem chorobotwórczych  drobnoustrojów są chorzy  ludzie lub zwierzęta. Do zatrucia dochodzi  po spożyciu żywności, która była  zanieczyszczona wydalinami z układu  pokarmowego zakażonego osobnika.  Również produkty pochodzące od chorego  zwierzęcia, poddane niewłaściwej  obróbce termicznej (niepasteryzowane  mleko, jajka, mięso) powodują zatrucie.  Rzadko do zakażenia dochodzi przez  bezpośredni kontakt.       

Biegunka zakaźna może występować  w postaci pojedynczych zachorowań  lub zbiorowych zatruć spowodowanych  ekspozycją na czynnik chorobotwórczy,  np. w czasie przyjęć. Rodzaj zatrucia  pokarmowego jest związany z sezonowością.  Infekcje spowodowane przez  bakterie Campylobacter jejuni najczęściej  pojawiają się wiosną, zakażenia  bakteriami Shigella i Salmonella latem,  a zakażenia rotawirusami oraz Yersinia  enterocolitica występują przeważnie  w miesiącach zimowych. 

Biegunka wirusowa 

Ostra biegunka o etiologii wirusowej  charakteryzuje się zwiększoną liczbą  oddawanych wodnistych lub półpłynnych  stolców (przeważnie ponad trzy  razy dziennie). Najczęstszą przyczyną  tej choroby w krajach rozwiniętych,  o dobrych warunkach sanitarnych, są  infekcje wirusowe przewodu pokarmowego.  Często towarzyszą jej inne charakterystyczne  dla zakażenia wirusowego  objawy, jak wymioty czy gorączka.  Choroba przenosi się drogą fekalno-oralną  i łatwo rozprzestrzenia się w otoczeniu  chorego. Jest bardzo zaraźliwa,  a do infekcji wystarczy niewielka ilość  materiału zakaźnego, zawierająca od  10 do 100 cząstek wirusa. Do zakażenia  dochodzi za pośrednictwem skażonej  wody czy pokarmu, brudnych rąk i zaniedbań  higienicznych. 

Źródłem zakażenia może być chory człowiek,  ozdrowieniec, który wraz z kałem  wydala wirusy czy osoba zakażona bezobjawowo.  Głównym czynnikiem etiologicznym  jest kilka rodzajów wirusów:  rotawirusy (szczególnie u niemowląt  i małych dzieci, ale mogą również powodować  infekcje u dorosłych), norowirusy  oraz sapowirusy (należą do rodziny  kalicywirusów) i adenowirusy jelitowe  (typ 40, 41). 

W klimacie umiarkowanym największe  nasilenie zakażeń wirusowych  (około 80% przypadków) odnotowuje  się w okresie jesienno-zimowym. Najczęściej  chorują małe dzieci (6. miesiąc–  2. rok życia). U dorosłych zachorowania  są rzadsze, zwykle przebiegają  bezobjawowo lub łagodnie. 

Niezależnie od rodzaju wirusa przebieg  choroby jest zbliżony. Choroba charakteryzuje  się nagłym wystąpieniem biegunki  i/lub wymiotów, którym towarzyszy  gorączka, bóle brzucha, brak apetytu  oraz złe samopoczucie. Stolce są obfite  i mają charakter wodnisty, zwykle nie  zawierają śluzu czy krwi.   

Wirusy najczęściej wywołujące biegunkę:
rotawirusy – wywołują biegunkę u niemowląt oraz małych dzieci do  2. roku życia, dorośli przechodzą łagodną postać choroby lub  bezobjawowo; 
adenowirusy – okres wylęgania wynosi 8–10 dni. Powoduje biegunkę u dzieci,  które nie ukończyły 2. roku życia. Nie charakteryzują się  sezonowością, występują przez cały rok;  
astrowirusy – wywołują biegunkę u dzieci do 7. roku życia, okres wylęgania to  24–36 godzin, krótszy niż w przypadku adenowirusów. Największy  szczyt zachorowań przypada na okres jesienno-zimowy; 
norawirusy – charakteryzuje je wysoka zakaźność. Do zakażenia dochodzi  na skutek kontaktu z chorą osobą, przedmiotami lub  zanieczyszczoną żywnością i wodą. Najczęściej występują  w szpitalach, stołówkach, domach opieki, żłobkach. Poza  biegunką pojawiają się silne bóle stawów oraz ból głowy. Czas  trwania biegunki u dzieci to tydzień, a u dorosłego 1–3 dni.      

Biegunka bakteryjna 

Przyczyną biegunek bakteryjnych są  infekcje układu pokarmowego spowodowane  przez patogenne bakterie.  Najczęściej są spowodowane złymi  warunkami sanitarnymi czy brakiem  higieny. Do zakażenia często dochodzi  w krajach rozwijających się, w których  panują gorsze standardy sanitarne oraz  ciepły klimat. Bakterie mają korzystne  warunki do namnażania się w wodzie  i żywności. Miejscem zakażenia bakteryjnego  jest najczęściej jelito grube,  dlatego stolce są mniej obfite niż  w przypadku biegunek wirusowych.  Dodatkowo mogą zawierać śluz, krew  czy ropę. Charakterystyczne dla biegunek  bakteryjnych jest brak wymiotów. 

Biegunki bakteryjne rozprzestrzeniają  się drogą fekalno-oralną. Jednak są  mniej zaraźliwe niż biegunki wirusowe.  Najczęściej są chorobami odzwierzęcymi.  Źródłem zakażenia jest nie tylko  człowiek, ozdrowieniec czy nosiciel,  ale również chore zwierzę czy żywność  pochodzenia zwierzęcego. Głównymi  czynnikami etiologicznymi są pałeczki  jelitowe: wytwarzające toksyny szczepy  Escherichia coli, Salmonella enteritidisShigella, Yersinia oraz Campylobacter  jejuni

Biegunka bakteryjna jest najczęstszą  chorobą podróżnych (80–85% przypadków).  Praktycznie każda osoba,  która wyjeżdża do krajów o niższych  standardach higieny doświadcza przynajmniej  jednego epizodu biegunki  zakaźnej. Biegunka zakaźna wywołana  przez bakterie występuje najczęściej  w sezonie letnim. 

Leczenie biegunek 

Biegunka jest reakcją organizmu na zakażenie  patogennymi drobnoustrojami  i przeważnie ma charakter samoograniczający.  Problemem są powikłania  po biegunce: zaburzenia elektrolitowe  czy odwodnienie. Postępowanie  w przypadku biegunek zakaźnych ma  na celu przeciwdziałanie odwodnieniu  oraz uzupełnianiu elektrolitów. 

Nawadnianie doustne polega na przyjmowaniu  dużej ilości płynów, które  dobrze się wchłaniają. Specjalistyczne  płyny nawadniające zawierają sód  (główny elektrolit pozakomórkowy) oraz  glukozę, która ułatwia jego wchłanianie  (niezależnie od mechanizmu biegunki).  Płyn nie może zawierać zbyt dużej ilości  substancji osmotycznie czynnych,  cukrów oraz elektrolitów. Poza specjalistycznymi  płynami, dostępnymi w aptekach,  do nawadniania chorych można  przyjmować powszechnie dostępne  napoje: woda mineralna, gorzka herbata,  naturalne jogurty bez dodatku  cukru. U dorosłego człowieka trzeba  przyjmować orientacyjnie 100–200 ml  płynu na każdy stolec. Należy również  pamiętać o lekkostrawnej diecie. 

Środkiem uzupełniającym, szczególnie  u dzieci, w leczeniu biegunki są probiotyki,  które zawierają w swoim składzie  bakterie korzystnie wpływające na odbudowę  mikrobiomu jelitowego. Probiotyki  są istotnym elementem terapii zatruć  pokarmowych. Ich korzystny wpływ na  leczenie ostrej biegunki zakaźnej oraz  zapobieganie jej u małych dzieci oceniono  w 13 badaniach przeprowadzonych  z podwójną ślepą próbą i placebo. Korzystny  efekt uzyskano u co czwartego  dziecka. Probiotyki, zawierające szczepy  Lactobacillus powodowały skrócenie  czasu trwania biegunki o około dobę,  w porównaniu do placebo. Okazały się  najskuteczniejsze u dzieci z biegunką  wywołaną przez rotawirusy. 

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami chorym  na biegunkę zakaźną podaje się  probiotyki o udokumentowanym działaniu,  zawierające szczepy Lactobacillus  czy Saccharomyces boulardii. Terapia  z zastosowaniem probiotyków jest rekomendowana  zarówno w trakcie, jak  i po biegunce. Wspierają one prawidłową  pracę przewodu pokarmowego,  a w momencie zaburzenia mikrobioty  jelitowej, skutecznie przywracają jej równowagę.  Dokonując wyboru preparatu  probiotycznego warto zwrócić uwagę,  aby miał on status leku. 

Aby szybko odbudować florę bakteryjną  zniszczoną po biegunce warto zastosować  synbiotyki. Są to połączenia probiotyku  z prebiotykiem. Poza bakteriami  zawierają one w swoim składzie składniki  odżywcze, które wpierają bakterie  i umożliwiają ich szybkie namnażanie. 

Autor: dr n. farm. Anna Nowicka-Zuchowska   
Źródło: Świat farmacji, 10/2020

Październik 8, 2020 powrót