Pokaż menu

Jak się chronić przed chorobami odkleszczowymi?

Kleszcze to pajęczaki należące do rzędu roztoczy. Są pasożytami zewnętrznymi, głównie kręgowców – ludzi i zwierząt. Na świecie żyje około 870 gatunków kleszczy. W Polsce występuje ich około 19.

Kleszcze zamieszkują przede wszystkim środowiska leśne, wilgotne (lasy mieszane), obfitujące w żywicieli, którymi są głównie drobne ssaki, nieliczne gady i ptaki oraz większe ssaki dla osobników dorosłych. Kleszcze do linienia, czyli do wzrostu, przebudowy ciała i rozrodu potrzebują wysycenia się krwią. Poszukują więc żywicieli – stają się aktywne, gdy tylko temperatura przekroczy 4–8°C. W naszej szerokości geograficznej oznacza to, że nawet w grudniu możemy być narażenie na ugryzienie. Najintensywniej działają w porze przedpołudniowej i przedwieczornej.

Kleszcze są nosicielami wielu groźnych chorób:

Do rzadziej występujących chorób odkleszczowych należą: dur powrotny, kleszczowa gorączka Kolorado, cytaukszoonoza, gorączka plamista Gór Skalistych, porażenie kleszczowe. Kleszcze spotkać można w lasach, parkach, na łąkach i trawnikach, czyli wszędzie. Ich ukąszenia są zupełnie bezbolesne, gdyż wkłuwając się w skórę kleszcze wydzielają substancję znieczulającą. Aby uchronić się przed chorobami odkleszczowymi należy więc podjąć działania profilaktyczne. Główne zalecenia chroniące przed ukąszeniami kleszczy sprowadzają się do noszenia odpowiedniego ubioru podczas ekspozycji na kleszcze, a więc zakładanie koszul z długim rękawem, długich spodni i zakrytych butów oraz stosowanie nakrycia głowy. Niezwykle ważne jest również:

Environmental Protection Agency (EPA) zarejestrowała trzy substancje czynne (Insect Repellents Help Prevent Malaria and Other Diseases Spread by Mosquitoes), które uważa się za skuteczniejsze od naturalnych środków:

IR 3535 to ester etylowy kwasu 3-(N-acetylo- N-butylo)aminopropionowego zawierający w swojej strukturze fragment ß-alaniny. Opracowany w latach 70. i z powodzeniem stosowany w Europie od ponad 30 lat. Badania potwierdzają jego wysoką skuteczność i szeroki zakres działania (skuteczny wobec komarów, mrówek, much domowych, kleszczy, meszek, pszczół, pcheł, os, wszy i karaluchów). Przy czym ta skuteczność jest niższa niż DEET i ikarydyny. W celu od- straszania owadów i kleszczy poleca się stosowanie preparatów zawierających od 10 do 30% IR3535. Jest rozpuszczalna w wodzie – więc nie sprawdza się w warunkach wysokiej wilgotności (tropiki).

Ikarydyna to (ester 2-(2-hydroksyetylo)- 1-metylopropylowy kwasu 1-piperydyno -karboksylowego. Jest bezzapachowa i może być użytkowana zarówno przez dorosłych, jak i przez dzieci – ale od pewnego wieku. Nie powoduje podrażnień skóry i innych reakcji alergicznych. Występuje w preparatach przeznaczonych do stosowania bezpośrednio na skórę oraz do pokrywania wnętrz domów. Jej skuteczność jest niższa niż DEET, wydaje się odstraszać szeroką gamę szkodników chociaż wykazuje najlepsze właściwości odstraszające wobec much, pcheł oraz komarów. Stężenie ikarydyny na poziomie 20% jest skuteczne przeciwko komarom i kleszczom od 8 do 14 godzin, a w stężeniu 10% od 3,5 do 8 godzin. Nie należy stosować równocześnie preparatów z DEET oraz ikarydyną, ponieważ mieszanka tych substancji jest toksyczna dla człowieka.

DEET – (dietylotoluamid) jest najczęściej stosowanym składnikiem miejscowych środków odstraszających owady od ponad pół wieku. Dane z przeprowadzonych badań potwierdzają, że DEET moduluje aktywność wielu receptorów węchowych i zakłóca kodowanie zapachów niezbędne do wykrycia gospodarza, który staje się dla owadów niewidzialny. Czas, działanie i siła DEET zależy od jego stężenia w konkretnym produkcie:

DEET określany jest jako najskuteczniejszy repelent, działa najdłużej ze wszystkich i jest całkowicie wodoodporny. Pojawiły się jednak obawy stosowania DEET związane z ewentualnym działaniem neurotoksycznym. W związku z tym w 2014 roku EPA dokonała przeglądu danych dotyczących bezpieczeństwa tego preparatu. Przy prawidłowym stosowaniu nie stwierdzono zagrożeń dla zdrowia człowieka, zwierząt i środowiska naturalnego DEET. Słabsze preparaty – zawierające 9,5% DEET można stosować od 2. roku życia, a najmocniejsze – 50% DEET – od 18. roku życia. Aby bezpiecznie i skutecznie stosować preparaty odstraszające owady należy przestrzegać następujących zaleceń:

Autor: dr n. farm. Anna Gajos
Źródło: Świat farmacji, 07-08/2019

Sierpień 8, 2019 powrót