Ziołowe leczenie bólu – czy to możliwe?

Świat roślin jest obecny w życiu człowieka od zawsze. Mogą one stanowić pożywienie, a także przynosić ulgę w cierpieniu. Zioła lecznicze znajdują dość szerokie zastosowanie. W obecnych czasach ziołolecznictwo staje się coraz bar dziej popularną formą terapii.

Fitoterapia polega na wykorzystaniu ziół w różnych jednostkach chorobowych. Na rynku spotyka się coraz więcej leków pochodzenia roślinne go – ich zaletą jest łagodne działanie oraz brak toksyn. Lek naturalny, który składa się głównie z roślin leczniczych bogatych w ciała czynne, stał się konkurencyjny w sto sunku do substancji chemicznych. Leki syntetyczne sprawdzają się w nagłych przypadkach, wymagających natych miastowej interwencji, natomiast leki ziołowe z powodzeniem mogą być wykorzystywane w leczeniu chorób o łagodniejszym przebiegu.

Powrót leków roślinnych do łask zawdzię czamy również rozwojowi nowatorskich technologii analitycznych, takich jak chromatografia czy spektrofotometria, poprzez które można określić skład po szczególnych roślin leczniczych. Nowoczesne leki roślinne, jak wszystkie inne środki lecznicze, mają określoną dawkę i efekt terapeutyczny. Dla takich preparatów definiuje się także działania niepożądane, przeciwskazania oraz interak cje. W racjonalnej terapii lekiem roślinnym należy zastosować standaryzowany środek naturalny, który zapewni dostarczenie orga nizmowi ludzkiemu odpowiednią i rzeczy wistą dawkę substancji aktywnie czynnych.

Leki naturalne z powodzeniem mogą być wykorzystywane w terapii różnego rodzaju bólu, przede wszystkim głowy oraz kostno-stawowych. Środki ziołowe w leczeniu bólu mają dość okrojone znaczenie, ze względu na szeroką dostępność syntetycznych leków przeciwbólowych. Jednak mogą one stać się jednym z bardzo ważnych elementów terapii. Przewlekłe stoso wanie chemicznych leków przeciwbó lowych i przeciwzapalnych wywołuje chorobę wrzodową, zatrucie organi zmu, niedokrwistość i wiele innych dzia łań niepożądanych. Dlatego też coraz większą nadzieję pokłada się w lekach naturalnych. Ich działanie przeciwza palne oraz przeciwbólowe jest niewiele słabsze, a w przewlekłym stosowaniu pozbawione są działań niepożądanych wywoływanych przez leki nieziołowe. Wiedza dotycząca skuteczności ziół przekazywana jest z pokolenia na poko lenie; do dziś wykorzystujemy ją w terapii różnych dolegliwości. Współczesne ba dania naukowe coraz częściej podkre ślają skuteczność działania roślinnych środków terapeutycznych. Wierzba purpurowa Głównym surowcem leczniczym jest kora wierzby purpurowej, chociaż dopuszcza się pozyskiwanie kory również z innych gatunków wierzb, np. wierzby białej czy wierzby kruchej. Wierzba purpurowa to najkorzystniejszy surowiec, ponieważ za wiera największą zawartość salicylanów. Zbiór kory odbywa się wiosną, przed wy tworzeniem liści. Zbiera się ją z młodych, 2-, 3-letnich pędów i suszy w warunkach naturalnych. Działanie lecznicze kory wierzby wynika z obecności glikozydów fenolowych. Surowiec leczniczy wierzby purpurowej jest świetną alternatywą dla kwasu acetylosalicylowego, szczególnie w przypadku, gdy jego przyjmowanie nie jest wskazane, np.: u rekonwale scentów i osób w podeszłym wieku, u dzieci i młodzieży, u kobiet w ciąży, u osób z gastrycznymi dolegliwościa mi. Salicyna, obecna wśród związków występujących w surowcu wierzby pur purowej, jest prolekiem, który w jelicie podczas enzymatycznej hydrolizy jest przekształcany w dobrze wchłaniającą się saligeninę, która po wchłonięciu zo staje utleniona do kwasu salicylowego. Wyciąg z kory wierzby ma szerokie za stosowanie lecznicze: schorzenia wiru sowe (przeziębienie, grypa), układowe choroby tkanki łącznej (reumatoidalne zapalenie stawów), młodzieńcze prze wlekłe zapalenie stawów i choroba Stilla w wieku dojrzałym, zesztywniające za palenie stawów kręgosłupa, choroba zwyrodnieniowa, gorączka reumatyczna, reumatyzm tkanek miękkich, jako środek przeciwbólowy w migrenie, zewnętrznie działa antyseptycznie i ściągająco, stoso wana również w nadmiernej potliwości. Bez czarny Surowcami leczniczymi są kwiaty i owo ce. Kwiaty zbiera się w maju i czerwcu (nie wolno ich suszyć na słońcu, po nieważ ciemnieją i tracą właściwości lecznicze), owoce natomiast zbiera się w sierpniu oraz we wrześniu. Najważ niejsze substancje czynne występujące w surowcach leczniczych to: flawonoidy, glikozydy flawonolowe (m.in. rutyna), kwasy fenolokarbonowe (kwas kuma rynowy, kawowy, ferulowy), cholina. Zastosowanie lecznicze bzu czarnego jest bardzo szerokie; ostatnio wykorzy stywany jest chętnie jako środek na wzmocnienie odporności. Poza tym bez czarny bardzo dobrze działa prze ciwgorączkowo oraz napotnie. Wykazu je działanie moczopędne, wykrztuśne, a także zewnętrznie przeciwzapalne. Werbena pospolita Surowiec leczniczy stanowi ziele, które bogate jest m.in. w glikozydy irydoido we (werbelina i werbenina). Dzięki ich obecności werbena posiada doskonałe właściwości lecznicze zwalczające ból głowy. Dodatkowo listki posiadają cha rakterystyczny zapach, działający kojąco na stany migrenowe. Generalnie ma za stosowanie podczas przeziębienia i gry py, zwalcza katar – usuwa i rozpuszcza nadmiar śluzu, a także posiada zdolności lecznicze w zapaleniu błon śluzowych. Werbena może być stosowana przy ostrych i przewlekłych stanach zapalnych górnych dróg oddechowych. Substancje czynne zawarte w surowcu leczniczym pomagają zmniejszyć kaszel, nieżyt nosa i zatok, łagodzą objawy alergii. Stosowa na w postaci toniku pobusza metabolizm i wzmacnia funkcje czynnościowe jelit. Zewnętrznie werbenę można stosować w przypadku stanów zapalnych skóry, w leczeniu ran i hemoroidów. Lipa drobnolistna Surowcem leczniczym są kwiatostany lipy, pozyskiwane podczas gorącej i su chej pogody poprzez obcinanie tylko kwitnących wierzchołków. Lipa posiada doskonałe zdolności przeciwzapalne, dzięki obecności związków śluzowych działających powlekająco, ochronnie, a także osłaniająco. Napary bardzo często stosowane są w stanach prze ziębienia i grypy – wykorzystywane jest tutaj silne działanie napotne. Rumianek pospolity Koszyczki rumianku, stanowiące su rowiec leczniczy rośliny, zbierane są w stanie suchym od maja do późnej jesieni. Najważniejsze związki czynne to chamazulen, kumaryny oraz związki flawonoidowe, które świadczą o bar dzo szerokim wykorzystaniu tej rośliny. Działanie przeciwskurczowe to najpo pularniejsze zastosowanie – rumianek korzystnie wpływa na mięśnie całego organizmu, umożliwiając ich rozluźnie nie. Dlatego też z powodzeniem może być używany w stanach napięcia jamy brzusznej, bólach żołądka (szczególnie tych wynikających ze stresu), przynosi ulgę w bólach miesiączkowych. Na pary z rumianku mogą być stosowane jako ogólny środek przeciwbólowy na migreny, bóle głowy, zęba, nerwobóle. Mięta pieprzowa Trudno zapomnieć o bardzo dobrze nam znanej mięcie pieprzowej, która doskonale sprawdza się w dolegliwo ściach żołądkowych, bólach brzucha, nudnościach czy wymiotach. Również dziurawiec zwyczajny znalazł zastosowanie jako środek zwalczający skurcze mięśni gładkich przewodu po karmowego i wątroby. Stosowanie ziół okazuje się skuteczne w walce z często nękającym nas bó lem głowy, oczywiście pod warunki em, że są one stosowane regularnie. Mięta, melisa oraz kozłek lekarski zmniejszają napięcie mięśni gładkich, więc łagodzą ból wynikający ze stre su, a także ze zmian spowodowanych zwyrodnieniem kręgosłupa. Poprawę krążenia mózgowego można uzyskać po zastosowaniu miłorzębu i złoci enia maruna, które przynoszą ulgę podczas migreny oraz w bólu spowo dowanym niedotlenieniem. Natomiast przy bólu głowy wywołanym przezię bieniem sprawdzą się kora wierzby białej oraz rumianek. Zestaw ziół typu niepokalanek, szałwia i chmiel uspo koją układ hormonalny, sprawdzą się w zmniejszeniu bólu głowy, bólach miesiączkowych oraz bólach meteo patycznych spowodowanych nagłymi zmianami pogody. Imbir zahamuje mdłości, wymioty, załagodzi również ból głowy wynikający z przejedzenia lub nadużycia trunków alkoholowych. Podsumowanie Naturalne metody leczenia, w tym zio łolecznictwo, nie mają tak dobrze udo kumentowanego działania leczniczego jak syntetyczne produkty lecznicze. Jednak badania Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) pokazały, że medycy na tradycyjna ma swoje ugruntowane miejsce w procesie terapeutycznym i jako farmaceuci nie powinniśmy tego faktu ignorować. Umiejętnie dobrane ziołolecznictwo świetnie sprawdza się zarówno na poziomie lekarza POZ, jak i w aptece. n mgr farm. Monika Gasztych